Aardgastransitie biedt handvatten voor onze actuele energieopgave

Nederland maakte vanaf 1960 een grote aardgastransitie door. Wat gebeurde was uniek in de wereld: in tien jaar tijd schakelden we radicaal om van energiebron. In het boek De Nederlandse aardgastransitie beschrijft Sven Ringelberg het verhaal van deze transitie: de indrukwekkende propagandacampagne, de aanleg van duizenden kilometers leidingwerk en het vervangen of aanpassen van miljoenen apparaten. Het boek bevat naast de historische analyse ook waardevolle lessen voor onze huidige energietransitie. VVE-010 sprak met de auteur, adviseur duurzaamheid.

Dit is het eerste boek over de aardgastransitie. Terwijl de gasbel van Slochteren tot de Canon van Nederland behoorde. Hoe heb je dit onderwerp 'aangeboord'?
"Er bestonden al redelijk wat boeken over de politieke keuzes en uitrol van het aardgasnet op hoofdlijnen. Toen ik meer ging lezen over het onderwerp kwam ik erachter dat het heel weinig ging over die miljoenen huishoudens en de energietransitie in al die gemeenten. Dat fascineerde me, omdat we dat daar op dit moment over hebben. Aan de hand van een aantal interviews en bezoeken van een hoop archieven heb ik de aanpak kunnen blootleggen."

Biedt het boek handvatten voor woningeigenaren of VvE's om zelf hun energietransitie vorm te geven?
"Het boek laat vooral zien wat woningeigenaren nodig hebben om aan de slag te gaan met verduurzamen. Namelijk, stabiel overheidsbeleid, duidelijke keuzes en langdurige financiële ondersteuning. Daarbij denk ik dat we meer respect moeten hebben voor de kleine stapsgewijze verduurzaming. Te lang hebben we het gehad over radicaal renoveren en grote stappen, terwijl dat voor veel mensen thuis te ver gaat. Bij de overgang op het aardgas ging dat ook in stappen over een periode van soms wel 15 jaar."

Je noemt een kostenneutrale energietransitie nepnieuws. Je schat de kosten voor de overstap op gasloos wonen op 25.000-35.000 euro per huishouding. Dat zal niet iedereen kunnen betalen. Hoe verdeel je de lasten als samenleving?
"In de jaren 60 namen de publieke en private partijen samen het risico voor de aanleg van de infrastructuur. De kosten waren daarmee meer acceptabel voor bewoners en er kon massa gemaakt worden. Het feit dat uiteindelijk bijna alle Nederlanders overschakelden op aardgas voor verwarming maakte het voor iedereen goedkoper. Nu is het een complexere opgave met meer verschillende energietechnieken. Daarbij is het een feit dat het niet voor iedereen even betaalbaar zal zijn. De lasten zijn gelijker te verdelen door het mogelijk te maken voor huishoudens met een kleine beurs toch over te stappen op duurzame alternatieven door aantrekkelijke subsidies of bijna renteloze leningen."

Voor de uitrol van aardgas waren de sociale condities en economische randvoorwaarden volgens jou zeer gunstig. Welke 'meewind' zie je voor de komende transitie?
"In zekere zin was de situatie in Groningen het moment waarop Nederland uit zijn aardgasroes ontwaakte. Zonder de aardbevingen hadden we nog minder urgentie gevoeld. Je ziet toch dat over het algemeen grote veranderingen gedreven worden door 'rampen' of hele nieuwe inzichten. Ik denk dat de steeds warmer wordende zomers, stijgende energielasten en heftige gevolgen van ons gedrag op het klimaat tot versnelling moeten leiden. Urgentie als meewind helpt, maar ook nieuwe technieken die verduurzaming gaan helpen. Zo zijn zonnepanelen veel goedkoper geworden en staat de hybride warmtepomp op het punt om door te breken."

Je noemt koeling de nieuwe tomaten van de huidige energietransitie. Hoe zit dat? En zijn er nog meer van dergelijke 'tomaten'?
"De introductie van het aardgas zorgde ervoor dat we ook tomaten hadden in de winter, we gingen van seizoensgebonden eten af. Ik roep in mijn boek op na te denken over de onverwachte voordelen van onze energietransitie, dus wat zijn onze tomaten. Ik denk dat voor veel huishoudens onafhankelijkheid ook een drijfveer is. Zeker voor de huishoudens die als eerste waren met warmtepompen en zonnepanelen. Je ziet ook een behoefte het energievraagstuk meer lokaal op te lossen. Dus een soort 'buurtkracht'. Wat altijd drijft is status. Zonnepanelen werden mede een succes door de buurman die ze al had aangeschaft. Hetzelfde was zichtbaar bij de uitrol van dubbel glas."

Je hebt je jaren verdiept in een product waar we nu zo snel mogelijk vanaf moeten... Wat is je eigen houding tot aardgas?
"Ik heb een gezond respect gekregen voor aardgas en het verleden van Nederland. Nu staat het vooral in een kwaad daglicht, wat te begrijpen is, maar we hebben er veel aan overgehouden. Maar ik sluit me aan bij dhr. Kingma die ik heb geïnterviewd voor dit boek. Hij werkte als manager in de jaren 60 aan deze energietransitie. Hij vertelde me dat aardgas ook zijn natuurlijke einde kent, moderniseren stopt ook nooit. We hebben nu weer onze eigen uitdagingen waar we mee aan de slag mogen."

Meer informatie over het boek: De Nederlandse aardgastransitie - Lessen uit onze geschiedenis voor de huidige energietransitie.

Sven Ringelberg is adviseur en publiceert blogs over de energietransitie op Transitiepaden.

nederlandse aardgastransitie

Op de hoogte blijven? Meld je aan voor onze nieuwsbrief
Toestemming
loading